• A-AA+
  • NotificationWeb

    Title should not be more than 100 characters.


    0

WeatherBannerWeb

Asset Publisher

ઘૃષ્ણેશ્વર (ઔરંગાબાદ)

ઔરંગાબાદમાં આવેલું 'ઘૃષ્ણેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ' એલોરા સ્થિત ભારતના ૧૨ જ્યોતિર્લિંગોમાંથી  એક છે.  તે મહાન ધાર્મિક, સાંસ્કૃતિક, સામાજિક અને ઐતિહાસિક મહત્વ ધરાવે છે. જ્યોતિર્લિંગ એ સ્થળ છે જ્યાં ની મુલાકાત લેવી જ જોઇએ

જીલ્લો / પ્રદેશ    
ઔરંગાબાદ જિલ્લો, મહારાષ્ટ્ર, ભારત

ઈતિહાસ    
' જ્યોતિર્લિંગ ' નો અર્થ 'સ્તંભ અથવા પ્રકાશનો આધારસ્તંભ' થાય છે.  ભગવાન શિવને સમર્પિત ૧૨ પવિત્ર મંદિરો છે જેને જ્યોતિર્લિંગ તરીકે માનવામાં આવે છે, એવું માનવામાં આવે છે કે આ મંદિરો તે સ્થાનો પર  છે જ્યાં ભગવાન શિવ પોતે ગયા હતા.
 'ઘૃષ્ણેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ' ભારતમાં ૧૨ જ્યોતિર્લિંગોમાંથી  છેલ્લું જ્યોતિર્લિંગ છે. તેની  પુરાતત્વીય પ્રાચીનતા ૧૧ મી - ૧૨ મી સદી સીઈની છે.  પુરાણો જેવા હિન્દુ ધાર્મિક સાહિત્યમાં શૈવ તીર્થ કેન્દ્ર તરીકે આ સ્થાનના અસંખ્ય સંદર્ભો છે.
 ઘૃષ્ણેશ્વર શબ્દ ભગવાન શિવને આપવામાં આવેલ ઉપાધી છે.  શિવ પુરાણ અને પદ્મ પુરાણ જેવા પુરાણ સાહિત્યમાં મંદિરના નામનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.  મંદિર ૧૩ મી -૧૪ મી સદી દરમિયાન સલ્તનત શાસન દ્વારા નાશ પામ્યું હતું પરંતુ ૧૬ મી સદી એડીમાં વેરુલના માલોજી ભીસાળે દ્વારા ફરીથી બનાવવામાં આવ્યું હતું, જે છત્રપતિ શિવાજી મહારાજના દાદા હતા.  કમનસીબે,  મુગલ શાસન દરમિયાન મંદિર ફરીથી તોડી પાડવામાં આવ્યું હતું, તેમ છતાં મુગલ સામ્રાજ્યના પતન બાદ ૧૮ મી સદી એડીમાં ઈન્દોરની રાણી અહિલ્યાબાઈ હોલકર દ્વારા તેનું પુન નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું.  વર્તમાન મંદિરનું એ માળખું છે જેનું નિર્માણ મહારાણી અહિલ્યાબાઈ હોલકરે કર્યું હતું.
 આ લાલ પથ્થરમાંથી બનેલ છે અને તેમાં પાંચ સ્તરીય નગારા શૈલીનું શિખર છે.  મંદિરનું લિંગ પૂર્વમુખી છે, એક કોર્ટ હોલ જેમાં ૨૪ સ્તંભોનો સમાવેશ થાય છે અને તેમાં ભગવાન શિવ વિશેની ઘણી દંતકથાઓ અને કથાઓની સુંદર કોતરણીઓ કોતરેલી છે. નંદીની મૂર્તિ મુલાકાતીઓની આંખો આલ્હદ થી ભરી દે છે.
 મંદિરમાં પવિત્ર જળ કુંડો  છે, જે બહું પ્રાચીન છે;  તેની પ્રાચીનતા ૧૧ મી - ૧૨ મી સદી સુધીની છે.  એલોરા ખાતે કૈલાશના એકેશ્વરવાદ મંદિરના વિશ્વ ધરોહર સ્થળથી મંદિર દૂર નથી.  આ મંદિરના પવિત્ર ભૂમિ સ્થળની પવિત્રતા છઠ્ઠીથી નવમી સદી સીઈ સુધીની મનાય છે અને એનો આધાર અહીં ખોદવામાં આવેલી શૈવ ગુફાઓના ઉદ્ભગમ  સ્થળ સાથે સંકળાયેલ છે.
એલોરા ખાતે કૈલાશના એકેશ્વરવાદ મંદિરની વિશ્વ ધરોહર સાઇટ પરથી.  આ મંદિરના પવિત્ર લેન્ડસ્કેપની પવિત્રતા છઠ્ઠીથી નવમી સદી સીઈ સુધી અહીં ખોદવામાં આવેલી શૈવ ગુફાઓમાંથી ઉદ્ભવતા સ્થળ સાથે સંકળાયેલી છે.  હાલના મંદિરમાં સ્તંભો અને દિવાલો પર સુંદર શણગાર છે.

ભૂગોળ    
મંદિર મહારાષ્ટ્રના ઔરંગાબાદ જિલ્લાના ઔરંગાબાદ શહેરથી ૩૫ કિમી દૂર વેરુલમાં છે.

હવામાન / આબોહવ    
આ પ્રદેશમાં ગરમ અને શુષ્ક વાતાવરણ રહે છે.  ઉનાળો શિયાળા અને ચોમાસા કરતાં વધુ તીવ્ર હોય છે, જેમાં તાપમાન ૪૦.૫ ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી જાય છે.
 શિયાળો હળવો હોય છે, અને સરેરાશ તાપમાન ૨૮-૩૦ ડિગ્રી સેલ્સિયસ ની વચ્ચે હોય છે.
 ચોમાસાની ઋતુમાં વરસાદ ભારે મોસમી ભિન્નતા ધરાવે છે, અને વાર્ષિક વરસાદ આશરે ૭૨૬ મીમી છે.

કરવા યોગ્ય પ્રવૃત્તિઓ    
દેવોના  પૂજન અર્ચન  પછી  ચોક્કસ નીચે આપેલ સ્થળ જોવા જોઈએ -
 કોર્ટ હોલ
 શિવાલય સરોવર
 વિષ્ણુના દશાાવતારની કોતરણી
 મંદિરની આસપાસના સ્થાનિય બજારો

નજીકનું ટૂરિસ્ટ સ્થળ    
એલોરા દિગમ્બર જૈન મંદિર- ૧.૧ કિમી, મંદિરથી ૫ મિનિટ
 એલોરા કેવ્સ - ૧.૬કિમી, મંદિરથી લગભગ ૭ મિનિટ દૂર
 મલિક અંબરની કબર - ૪.૮ કિમી  , મંદિરથી અંદાજે ૧૧ મિનિટ દૂર
 મુગલ સિલ્ક બજાર - ૫.૬કિમી , મંદિરથી અંદાજે ૧૧ મિનિટ દૂર
 ઔરંગાબાદની કબર - ૯.૩કિમી , મંદિરથી લગભગ ૨૦ મિનિટ દૂર
 દૌલતાબાદ કિલ્લો - ૧૩.૬ કિમી, મંદિરથી લગભગ ૨૫ મિનિટ દૂર


વિશેષ વાનગીઓની વિશેષતાઓ અને હોટલ    
અસલી મહારાષ્ટ્રિયન ભોજન, સ્વાદિષ્ટ મુગલાઈ થાળીઓ, મોમાં પાણી લાવનાર સ્ટ્રીટ ફૂડ, દરેક વ્યક્તિ સર્વશ્રેષ્ઠ ચયન કરી શકે છે.

નજીકમાં રહેવાની સુવિધાઓ અને હોટેલ/હોસ્પિટલ/પોસ્ટ ઓફિસ/પોલીસ સ્ટેશન    
સસ્તામાં રહેવાની સગવડ ઉપલબ્ધ છે.  મંદિરથી નજીકનું ક્લિનિક વૈદ્યનાથ ક્લિનિક ૩૯ કિમી છે અને ૫૭ મિનિટની પર છે. સૌથી નજીકની પોસ્ટ ઓફિસ ઔરંગાબાદની હેડ પોસ્ટ ઓફિસ છે, જે મંદિરથી 34 ૩૪ કિમી, ૫૨ મિનિટના અંતરે છે.
 મંદિરથી નજીકનું પોલીસ સ્ટેશન સિટી ચોક પોલીસ સ્ટેશન છે જે મંદિરથી ૫૫ મિનિટના અંતરે  ૩૫.૯ કિમી દૂર સ્થિત છે.

મુલાકાતનો નિયમ અને સમય
મુલાકાતનો શ્રેષ્ઠ મહિનો    
મુલાકાત લેતી વખતે, પ્રવાસીઓએ યાદ રાખવું જોઈએ કે મંદિરમાં ફોટોગ્રાફી સખત પ્રતિબંધિત છે.  પુરુષોએ મંદિરમાં ખુલ્લી છાતીએ પ્રવેશ કરવો પડે છે.
 ઓક્ટોબર અને માર્ચ દરુ મંદિરની મુલાકાત લેવાનો શ્રેષ્ઠ સમય છે.  મુલાકાતનો સમય દરરોજ સવારે ૫.૩૦ થી ૧૧.૦૦ વાગ્યા સુધીનો છે પરંતુ પવિત્ર શ્રાવણ મહિના દરમિયાન મંદિર સવારે ૩.૦૦ વાગ્યે ખુલે છે.

ક્ષેત્રમાં બોલાતી ભાષા    
અંગ્રેજી, હિન્દી, મરાઠી