• A-AA+
  • NotificationWeb

    Title should not be more than 100 characters.


    0

Asset Publisher

कान्हेरी लेणी

मुंबईतील कान्हेरी लेणी ही शहरातील बौद्ध सांस्कृतिक स्थळांपैकी एक आहे. हे एक गुहा संकुल आहे ज्यात शंभराहून अधिक गुहा गेल्या अनेक वर्षांपासून खोदल्या गेल्या आहेत. १६०० वर्षांच्या इतिहासात, कान्हेरी येथील बौद्ध मठाने अनेक सत्ताबदल आणि राजकीय उलथापालथ पाहिल्या आहेत.

जिल्हा/प्रदेश

मुंबई उपनगर, महाराष्ट्र, भारत

इतिहास

ईसापूर्व १ शतकात सोपारा येथील भिक्षुंनी स्थापन केलेला, १० व्या शतकापर्यंत मठाची भरभराट झाली. नंतर ते अस्तित्वात राहिले, जरी १६ व्या शतकापर्यंत लहान प्रमाणात. इतर मठांच्या वस्त्यांनी वेढलेल्या अनेक शतकांपासून हे धार्मिक केंद्र म्हणून काम करत होते. कान्हेरीला मध्य आशियातील रेशीम मार्गाशी जोडलेली असंख्य व्यापारी केंद्रे आणि बंदर शहरे होती. कान्हेरी येथील शिलालेख मठाने प्राप्त केलेल्या संरक्षकांचा तपशील प्रदान करतात. त्यात राजे, त्यांच्या कुटुंबातील सदस्य, मंत्री, प्रशासकीय अधिकारी, व्यापारी, भिक्षु आणि नन्स यांच्या नावांचा उल्लेख आहे ज्यांनी कान्हेरी येथील मठाला मोठ्या प्रमाणात दान दिले आहे. देणग्या पैशाच्या रूपात गुहा खोदणे, मंदिरे बांधणे, जलाशय आणि पाण्याचे कुंड तयार करण्यासाठी देण्यात आले. काही शिलालेख दर्शवतात की मठाला देणगी म्हणून जमीन अनुदान आणि मुदत ठेवी मिळाल्या होत्या.
कान्हेरी लेणी क्रमांक २, ३, ११, ३४, ४१, ६७, ८७, आणि ९० मधील महत्त्वपूर्ण लेण्यांमध्ये आवर्जून भेट दिली जाते. गुहा ३ ही स्थानावरील मुख्य चैत्य (बौद्ध प्रार्थना हॉल) आहे. गुहा ११ ही एक अनोखी गुहा आहे जी महायान बौद्ध धर्मात विधीसाठी वापरली जाते आणि एलोरा येथील गुहा क्रमांक ५ व्यतिरिक्त त्याला समांतर गुहा नाही. गुहा ३४ ही ६ व्या शतकातील भित्तीचित्रे दर्शविते, तर गुफा ६७ बौद्ध देवतांच्या विविध शिल्प पॅनल्सने भरलेली शिल्प गॅलरी आहे. लेणी ४१ मध्ये बोधिसत्व इलेव्हन हेडेड अवलोकितेश्वराची जगातील सर्वात जुनी प्रतिमा आहे. एकेकाळी कान्हेरी येथे राहणाऱ्या विविध शिक्षकांच्या स्मरणार्थ ८७ पेक्षा जास्त विटांचे स्तूप उभारण्यात आले. गुंफा ९० मध्ये शिल्पकलेचे  उत्कृष्ट नमुने कोरलेली आहेत. जपानी शिलालेखांची जोडी आणि झोरास्ट्रिअन्सचे तीन पहलवी शिलालेख या गुहेला भेट देण्यासारखे ठिकाण बनवतात.सुआन झांग, सुप्रसिद्ध चीनी बौद्ध भिक्षु, सातव्या शतकात कान्हेरी येथील लेण्यांना भेट दिली होती. कान्हेरीचे संदर्भ नेपाळ आणि तिबेट सारख्या आशियाई देशांतील विविध प्राचीन साहित्यिक परंपरांमध्ये आढळतात.

भूगोल

कान्हेरी हे मुंबईतील संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यानात आहे. हे आपल्याला कान्हेरी ज्या प्राचीन वातावरणात भरभराटीला आले आहे त्याची झलक देते.

हवामान

कोकण विभागातील प्रमुख हवामान म्हणजे पर्जन्यमान, कोकण पट्ट्यात उच्च पर्जन्यमान (सुमारे २५०० मिमी ते ४५०० मिमी) असते आणि हवामान दमट आणि उबदार राहते. या हंगामात तापमान ३० अंश सेल्सिअस पर्यंत पोहोचते.
उन्हाळा गरम आणि दमट असतो आणि तापमान ४० अंश सेल्सिअस पर्यंत पोहोचते.कोकणातील हिवाळा तुलनेने सौम्य (सुमारे २८ अंश सेल्सिअस) आहे आणि हवामान थंड आणि कोरडे राहते.

येथे काय करावे

या भागात राष्ट्रीय उद्यानाच्या १०९ गुहा आणि निसर्गरम्य परिसर आहे. गुहेला भेट देताना डोंगरावर काही चढण देखील आहेत .  या स्थानाच्या भेटीस सुमारे ५ ते ६ तास लागतात.

जवळची पर्यटन स्थळे

  • संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यान (६.३ किमी)
  • ग्लोबल विपसना पगोडा (३१.६ किमी)
  • मंडपेश्वर (९.४ किमी)
  • जोगेश्वरी (१७.४ किमी)
  • महाकाली लेणी (२०.७ किमी)

विशेषखाद्य वैशिष्ट्य आणि हॉटेल

संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यानाच्या बाहेर अनेक स्थानिक भोजनालये आहेत. महानगराचा भाग असल्याने, विविध प्रकारचे खाद्यपदार्थ उपलब्ध आहेत, आणि एखाद्याला निवडीसह खराब केले जाऊ शकते. कान्हेरी लेण्यांमध्ये एक लहान खाद्यपदार्थ आहे जे साधे भारतीय आणि बंधिस्त केलेले स्नॅक्स देते.

जवळ उपलब्ध असलेली राहण्याची ठिकाणे,आणि हॉटेल, हॉस्पिटल, पोस्ट ऑफिस/ पोलीस स्टेशन

येथे राहण्याच्या विविध सुविधा उपलब्ध आहेत.

बोरिवली पोलीस स्टेशन ९.५ किमी अंतरावर आहे.

सर्वात जवळचे हॉस्पिटल १०.२ किमी अंतरावर ESIC हॉस्पिटल आहे.

भेट देण्याचा नियम आणि वेळ, भेट देण्यासाठी सर्वोत्तम महिना

लेण्या सकाळी १०:०० पासून खुल्या असतात. संध्याकाळी ५:०० पर्यंत
कान्हेरी लेणी आणि संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यानासाठी आपापल्या प्रवेशद्वारांवर स्वतंत्र तिकिटे खरेदी केली जातात. 
कान्हेरी लेणी राष्ट्रीय उद्यानात आहेत, म्हणून खाण्यायोग्य वस्तू आणि त्या क्षेत्रातील हालचालींबद्दल त्यांचे नियम बंधनकारक असले पाहिजे . 

क्षेत्रात बोलल्या जाणाऱ्या भाषा

इंग्रजी, हिंदी, मराठी.