• A-AA+
  • NotificationWeb

    Title should not be more than 100 characters.


    0

Asset Publisher

नांदूर मधमेश्वर पक्षी अभयारण्य

नांदूर मधमेश्वर पक्षी अभयारण्य पश्चिम महाराष्ट्रातील नाशिक जिल्ह्यातील निफाड तालुक्यात आहे. २३ तलाव आणि लहान तळी असलेली ही एक महत्त्वाची आर्द्र जमीन आहे. अभयारण्य एव्हियन लोकसंख्येसाठी ओळखले जाते आणि त्याला "महाराष्ट्राचे भरतपूर" असेही म्हटले जाते. आंतरराष्ट्रीय रामसर अधिवेशन ऑन द वेटलँड्सने नांदूर मधमेश्वर आर्द्र भूमीला रामसर आर्द्रभूमी म्हणून घोषित केले आहे. ही महाराष्ट्र राज्यातील पहिली आर्द्र भूमी आहे आणि भारतातील नऊ पाणथळ भूमींमध्ये अधिवेशनाने रामसर स्थळे म्हणून घोषित केली आहेत. पक्षी अभयारण्य नांदूर मधमेश्वर धरणाच्या आसपास विकसित केले गेले आहे जे गोदावरी आणि कडवा नदीच्या संगमावर बांधले गेले आहे.

जिल्हे/प्रदेश     
तहसील: निफाड, जिल्हा: नाशिक, राज्य महाराष्ट्र.

इतिहास    
नांदूर मधमेश्वर पक्षी अभयारण्य हे महाराष्ट्रातील हजारो सुंदर आणि स्थलांतरित पक्ष्यांचे बंदर आहे. पक्ष्यांच्या २३० पेक्षा जास्त प्रजाती आहेत, त्यापैकी ८० स्थलांतरित प्रजाती आहेत. या अभयारण्यात आढळणारे स्थलांतरित पक्षी म्हणजे व्हाईट सारस, ग्लॉसी इबिस, स्पूनबिल्स, फ्लेमिंगो, हंस ब्राह्मणी बदक, पिनटेल, मालार्ड, विजन, गार्जेनरी शोवेलर, पोचर्ड्स, क्रेन्स शँक्स, कर्ले, प्रेटिनकोल वॅगटेल, गॉडविट्स, विणकर इ.
रहिवासी पक्ष्यांमध्ये ईगल, ब्लॅक आयबिस, स्पॉट बिल्स, टील्स, लिटल ग्रेब, कॉर्मोरंट्स, एग्रेट्स, हेरन्स, सारस, पतंग, गिधाडे, बझर्ड्स, हॅरियर्स, ऑस्प्रे, लावे, पार्ट्रीजेस, ईगल, वॉटर हेन्स, सँड पाईप, स्विफ्ट्स, ग्रे हॉर्नबिल यांचा समावेश आहे.
वनस्पतींच्या सुमारे ४६० प्रजाती आहेत, त्यापैकी जवळजवळ ८० जलीय वनस्पती प्रजाती आहेत. सरोवराच्या काठावर आढळणारी झाडे म्हणजे बाबुल, कडुलिंब, चिंच, जामुन, महारुख, विलायती चिंच, आंबा, पांगारा, निलगिरी इ. व्यापलेले क्षेत्र आणि अंशतः बुडलेल्या भागात गहू, ज्वारी, ऊस, भाजीपाला यांची सखोल लागवड केली जाते. इ.
तथापि हे अभयारण्य प्रामुख्याने पक्ष्यांचे अभयारण्य आहे, इतर असंख्य मनोरंजक प्रकारचे वन्यजीव जवळच्या परिसरात दिसू शकतात. येथे दिसणारे प्राणी म्हणजे ओट्टर, पाम सिव्हेट, फिशिंग कॅट, जॅकल, मुंगूस, लांडगे आणि असंख्य प्रकारचे साप इ. जवळजवळ २४ प्रकारचे मासे जलाशयात नोंदवले गेले आहेत.

भूगोल     
नांदूर मधमेश्वर पक्षी अभयारण्य नाशिकपासून ४० किमी अंतरावर आहे. निफाड-नांदूर मधमेश्वर पक्षी अभयारण्याचे अंतर १२ किमी आहे. सिन्नर-नांदूर मधमेश्वर अभयारण्यातील अंतर २५ किमी आहे. तेथे पोहोचण्यासाठी राज्य परिवहन आणि स्थानिक वाहन सेवा उपलब्ध आहेत.

हवामान/वातावरण     
दक्षिण-पश्चिम मान्सून हंगाम वगळता नाशिक जिल्ह्याचे हवामान सामान्यतः कोरडे असते. उन्हाळ्यात कमाल तापमान ४२.५⁰C आणि हिवाळ्यात किमान तापमान ५⁰C पेक्षा कमी असते.

करावयाच्या गोष्टी    
पक्षीप्रेमींसाठी हे पक्षी अभयारण्य म्हणजे स्वर्गच आहे.

जवळचे पर्यटन स्थळ    
पक्षी अभयारण्याच्या ५५-६० किमीच्या परिसरात, खालील काही प्रसिद्ध पर्यटन स्थळे आहेत.
•    मुक्तिधाम: हे भारतातील महत्त्वाच्या हिंदू तीर्थक्षेत्रांचे वर्णन करणारे एक अद्वितीय मंदिर आहे.
•    तपोवन: हे एक चित्रमय ठिकाण आहे आणि त्याचा रामायण या महाकाव्याशी जवळचा संबंध आहे. ही जागा एकदा महान ऋषींनी ध्यानासाठी वापरली होती असे सांगितले जाते.
•    रामकुंड: हा गोदावरी नदीच्या तीरावरील पवित्र स्नान घाट आहे, जो नेत्रदीपक कुंभमेळ्याचे ठिकाण देखील आहे. मध्यवर्ती आणि नाशिकचे केंद्रबिंदू असलेल्या रामकुंडात दररोज शेकडो हिंदू यात्रेकरू स्नान आणि प्रार्थना करण्यासाठी येतात.
•    काळाराम मंदिर: हे नाशिक शहरातील पंचवटी परिसरात रामाला समर्पित जुने हिंदू मंदिर आहे

३-४ ओळींमध्ये पर्यटकांचे गंतव्यस्थान / ठिकाणाचे नाव आणि ठिकाणाविषयीचे थोडक्यात वर्णन    
•    हवाई मार्गाने: जवळचे विमानतळ औरंगाबादमध्ये अभयारण्यापासून १८०-किमी अंतरावर आहे.
•    रेल्वे: सर्वात जवळचे रेल्वे स्थानक निफाड आहे, मुंबई-भुसावळ रेल्वे मार्गावरील १२-किमी अंतरावर असलेले एक छोटे स्थानक.
•    रस्त्याने: अभयारण्य रस्त्याने निफाड, नाशिक आणि सिन्नर मार्गे सहज पोहोचता येते.

विशेष खाद्यपदार्थ आणि हॉटेल    
पक्षी अभयारण्याबाहेर शाकाहारी आणि मांसाहारी हॉटेल आणि रेस्टॉरंट्स आहेत. येथे येणाऱ्या पर्यटकांकडून धरणातून गोड्या पाण्यातील मासे हे स्वादिष्ट पदार्थ मानले जातात.
पक्षी अभयारण्यामध्ये खानपानाची सोय नाही आणि बाहेरून अन्न आणावयास परवानगी नाही.

जवळच्या निवास सुविधा आणि हॉटेल/हॉस्पिटल/पोस्ट ऑफिस/पोलीस स्टेशन    
अभयारण्याच्या जवळच्या परिसरात, अनेक हॉटेल आणि रिसॉर्ट्स उपलब्ध आहेत.

जवळचे एमटीडीसी रिझॉर्ट     
सर्वात जवळचे एमटीडीसी रिसॉर्ट म्हणजे ग्रेप पार्क रिसॉर्ट नाशिक. हे अभयारण्यापासून ५५ किमी अंतरावर आहे.
    
स्थळास भेटीचे नियम आणि वेळ, भेटण्यासाठीचा सर्वोत्तम महिना    
अभयारण्याला भेट देण्याचा उत्तम काळ नोव्हेंबर ते जानेवारी आहे. प्रौढांसाठी प्रवेश शुल्क रु. २० आणि सहा वर्षांवरील आणि १२ वर्षांखालील मुलांसाठी १० रु. वाहनांसाठीही प्रवेश शुल्क भरावे लागते.

परिसरात बोलली जाणारी भाषा    
मराठी, हिंदी, इंग्रजी.