• A-AA+
  • NotificationWeb

    Title should not be more than 100 characters.


    0

Asset Publisher

फणसाड वन्यजीव अभयारण्य

फणसाड वन्यजीव अभयारण्य भारतातील महाराष्ट्रातील रायगडच्या मुरुड आणि रोहा तालुक्याच्या पलीकडे आहे. हा परिसर एकेकाळी मुरुड-जंजिरा राज्याच्या शिकारीसाठी राखीव ठेवलेला भाग होता. १९८६ मध्ये पश्चिम घाटाच्या किनारपट्टीवरील वनजमीनीच्या पर्यावरण संरक्षणाच्या उद्देशाने त्याची स्थापना झाली. फणसाडचे एकूण क्षेत्रफळ ६,९७९ हेक्टर आहे, ज्यात जंगल, गवताळ प्रदेश आणि ओल्या जमिनींचा समावेश आहे.

जिल्हे/प्रदेश     
रायगड जिल्हा, महाराष्ट्र, भारत.
    
इतिहास    
फणसाडचे वन्यजीव अभयारण्य हे भारतातील एक अद्वितीय अभयारण्य आहे. मुरुड-जंजिरा येथील जंजिरा राज्याच्या सिद्धी नवाबचे मूळतः एक खाजगी शिकारीच्या खेळासाठी आरक्षित होते, ते २५ फेब्रुवारी १९८६ रोजी महाराष्ट्र शासनाच्या अधिसूचना क्र. WLP/१०८५/CR-७५/F-५ १९८६ द्वारे अभयारण्यात अधिरेखित झाले. संपूर्ण क्षेत्र भारतीय वन अधिनियम, १९२७ च्या कलम ४ अंतर्गत आरक्षित वन म्हणून अधिसूचित केले गेले. सध्याच्या अभयारण्याचा मुख्य भाग फणसाड कार्यरत मंडळाचा एक भाग होता. इको-सेंसिटिव्ह झोन (ईएसझेड) अभयारण्याच्या सभोवताल १०.९६ चौरस किलोमीटर क्षेत्रामध्ये पसरलेला आहे. मुरुड तालुका आणि रोहा तालुक्यातील सुमारे ४३ गावे पर्यावरण संवेदनशील क्षेत्राचा भाग आहेत. आज फणसाड विविध प्रकारचे हरण, पक्षी, रानडुकरे आणि फुलपाखरे यांसाठी ओळखले जाते. वनविभागाकडे तंबू लावण्याची चांगली सोय आहे ज्यामुळे पर्यटकांना रात्रभर राहता येते. येथे पक्षी निरीक्षण, हर्पिंग कॅम्प, तज्ज्ञांकडून जैवविविधता सत्रे असे विविध उपक्रम वर्षभर आयोजित केले जातात.

भूगोल     
फणसाड वन्यजीव अभयारण्य मुंबईपासून अंदाजे १४० किलोमीटर अंतरावर आहे. हे अभयारण्य अलिबाग-मुरुड रस्त्यावर आहे आणि पोहोचण्याचा सर्वोत्तम पर्याय रस्त्याने जाणे हाच आहे. अभयारण्यात 'माळ' नावाच्या अनेक खुल्या गवताळ जागा आहेत आणि ही प्राणी पाहण्यासाठी योग्य ठिकाणे आहेत. फणसाडला अभयारण्यातून चार मुख्य पायवाट आहेत जे मुख्य वॉटरहोल, गुण्याचा माळ, चिखलगाव आणि फणसाडगाव मध्ये जातात.

हवामान/वातावरण     
•    या प्रदेशातील प्रमुख हवामान म्हणजे पर्जन्य. कोकणपट्टीत उच्च पर्जन्य (सुमारे २५०० मिमी ते ४५०० मिमी) अनुभवले जाते आणि हवामान दमट आणि उबदार असते. या हंगामात तापमान ३० अंश सेल्सिअस पर्यंत पोहोचते.
•    उन्हाळा उष्ण आणि दमट असतो आणि तापमान ४० अंश सेल्सिअस पर्यंत पोहोचते.
•    हिवाळ्यात तुलनेने सौम्य हवामान असते (सुमारे २८ अंश सेल्सिअस) आणि हवामान थंड आणि कोरडे राहते.

करावयाच्या गोष्टी    
हे छायाचित्रकार आणि निसर्ग प्रेमींसाठी एक आदर्श सुट्टीसाठीचे ठिकाण आहे. भरपूर हंगामी फळे आणि घनदाट वनस्पती व पक्षी निरीक्षणासाठी चांगला वाव आहे. कॅम्पिंग आणि ट्रेकिंग हे स्थानिक अधिकारी समर्थित करत असलेले अतिरिक्त उपक्रम आहेत. सुपेगाव येथील निसर्ग मार्ग आणि माझगाव येथील निसर्ग व्याख्या केंद्राला भेट देणे हे फणसाड येथे भेट दिल्यानंतर आवश्यक आहे. अभयारण्यात १६०+ विविध पक्ष्यांच्या प्रजाती, सरपटणाऱ्या प्राण्यांच्या ३१+ प्रजाती, ९० पेक्षा जास्त प्रकारची फुलपाखरे आणि सस्तन प्राण्यांच्या अंदाजे १७ प्रजाती आहेत ज्या निसर्ग प्रेमी, पक्षी निरीक्षक, वन्यजीव कार्यकर्ते आणि वन्यजीव छायाचित्रकारांमध्ये अत्यंत लोकप्रिय आहेत. यात विविध प्रकारच्या हंगामी वनस्पती देखील आहेत, ज्या वर्षभर जागेचे सौंदर्य वाढवत राहतात.

जवळचे पर्यटन स्थळ    
हे ठिकाण अलिबाग-मुरुड मार्गावर असल्याने पुढील ठिकाणी देखील भेट देता येते:
•    नागाव समुद्रकिनारा (३५ किमी)
•    काशीद बीच (१३ किमी)
•    मुरुड-जंजिरा किल्ला (१६ किमी)
•    अलिबाग (४२ किमी)

३-४ ओळींमध्ये पर्यटकांचे गंतव्यस्थान / ठिकाणाचे नाव आणि ठिकाणाविषयीचे थोडक्यात वर्णन    
•    जवळचे बसस्थानक: रेवदंडा बस डेपो हे फणसाड वन्यजीव अभयारण्यापासून जवळचे बसस्थानक आहे. (३० किमी)
•    जवळचे रेल्वे स्टेशन: कोकण रेल्वे मार्गावरील रोहा हे सर्वात जवळचे रेल्वे स्टेशन आहे. (३४ किमी)
•    जवळचे विमानतळ: छत्रपती शिवाजी महाराज विमानतळ, मुंबई हे जवळचे विमानतळ आहे. पुढील प्रवासासाठी रस्त्याने प्रवास करावा लागतो. (१४३ किमी)

विशेष खाद्यपदार्थ आणि हॉटेल    
हे ठिकाण किनारपट्टीच्या बाजूला असल्याने मासे येथील लोकप्रिय अन्न आहे. हे अलिबाग, काशीद, मुरुड इत्यादी पर्यटन स्थळांनी वेढलेले असल्याने विविध प्रकारचे शाकाहारी आणि मांसाहारी पदार्थ उपलब्ध आहेत.

जवळच्या निवास सुविधा आणि हॉटेल/हॉस्पिटल/पोस्ट ऑफिस/पोलीस स्टेशन    
फणसाड लॉज, हॉटेल्स आणि रिसॉर्ट्स इत्यादी निवासाच्या सुविधा उपलब्ध आहेत. जवळच एक चांगले प्राथमिक आरोग्य केंद्र आणि रुग्णालयाच्या सेवा देखील आहेत.

जवळचे एमटीडीसी रिझॉर्ट     
एमटीडीसीची फणसाड येथे जंगल मुक्काम सुविधा आहे ज्यात कॉटेज तसेच अभयारण्याच्या हद्दीतील तंबूंचा समावेश आहे.
    
स्थळास भेटीचे नियम आणि वेळ, भेटण्यासाठीचा सर्वोत्तम महिना    
हे अभयारण्य असल्याने येथे वन विभागाचे नियम पाळले पाहिजेत. या ठिकाणी सर्व ऋतूंमध्ये भेट द्यावी कारण स्थलांतरित पक्षी कधीही दिसू शकतात.

परिसरात बोलली जाणारी भाषा    
मराठी, हिंदी, इंग्रजी.