• A-AA+
  • NotificationWeb

    Title should not be more than 100 characters.


    0

Asset Publisher

संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यान

संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यान मुंबईच्या उपनगरीय क्षेत्रात येते. हे ८७ चौरस किलोमीटर क्षेत्र व्यापते, त्यापैकी ३४ चौरस किलोमीटर कोर संरक्षित क्षेत्र आहे. संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यानाला दरवर्षी २ दशलक्षाहून अधिक पर्यटक भेट देतात. हे उद्यान वनस्पती, प्राणी आणि प्राचीन इतिहासाचे अनोखे संयोजन दाखवते, राष्ट्रीय उद्यानाच्या अगदी मध्यभागी कान्हेरी लेण्या आहेत.

जिल्हे/प्रदेश     
बोरिवली मुंबई, महाराष्ट्र, भारत.
    
इतिहास    

संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यानास चौथ्या शतकापासूनचा मोठा इतिहास आहे. त्याचे 
मूळ नाव कृष्णागिरी लेणी किंवा कान्हेरी लेण्यांमधून मिळालेले कृष्णगिरी राष्ट्रीय उद्यान असे होते. या उद्यानात ब्रिटिश सरकारने १८७० मध्ये बांधलेले तुळशी आणि विहार तलाव देखील आहेत. हे तलाव मुंबई शहराला पिण्याचे पाणी पुरवतात. १९५० मध्ये, कृष्णागिरी राष्ट्रीय उद्यानाची स्थापना मुंबई राष्ट्रीय उद्यान कायद्यांतर्गत करण्यात आली. सुरुवातीला या उद्यानाचे क्षेत्रफळ फक्त २०.२६ चौरस किलोमीटर होते. नंतर १९६९ मध्ये दुग्ध विकास मंडळाची अतिरिक्त २०७६ हेक्टर जमीन राष्ट्रीय उद्यानात जोडली गेली. आज हे १०० चौरस किमी पेक्षा जास्त जंगलांनी व्यापलेले आहे जे मुंबईच्या भौगोलिक क्षेत्राच्या जवळजवळ २०% आहे. आतापर्यंत पक्ष्यांच्या २५४ प्रजाती, सस्तन प्राण्यांच्या ४० प्रजाती, सरपटणार्या आणि उभयचरांच्या ७८ प्रजाती, फुलपाखरांच्या १५० प्रजाती आणि वनस्पतींच्या १३०० प्रजाती या राष्ट्रीय उद्यानात नोंदणीकृत आहेत. यात वाघ आणि सिंह सफारी देखील आहे जे पर्यटकांचे मोठे आकर्षण आहे. येथे बटरफ्लाय गार्डन, टॉय रेल्वे, नेचर ट्रेल्स, कॅम्पिंग, हेरिटेज वॉक इत्यादी उपक्रम उपलब्ध आहेत जे वर्षभर पर्यटकांना आकर्षित करतात.

भूगोल     
उद्यानाचे प्रवेशद्वार बोरिवली उपनगरात आहे आणि ते उत्तरेकडील ठाणे शहरापर्यंत पसरलेले आहे. यात गोरेगाव, मालाड, कांदिवली, पश्चिम उपनगरातील मुंबईतील दहिसर आणि पूर्व उपनगरातील भांडुप, मुलुंड यांसारख्या इतर उपनगरातील क्षेत्राचा समावेश आहे. शहराच्या हद्दीत असलेले हे एकमेव संरक्षित जंगल आहे.

हवामान/वातावरण     
•    उद्यानाचे प्रवेशद्वार बोरिवली उपनगरात असून ते उत्तरेकडील ठाणे शहरापर्यंत पसरलेले आहे. हे गोरेगाव, मालाड, कांदिवली, पश्चिम उपनगर मुंबईतील दहिसर आणि पूर्व उपनगरातील भांडुप, मुलुंड यासारख्या इतर उपनगरांमधून व्यापलेले आहे. हे शहराच्या हद्दीत असलेले एकमेव संरक्षित जंगल आहे.
•    या प्रदेशातील प्रमुख हवामान म्हणजे पर्जन्यमान, कोकण पट्ट्यात उच्च पर्जन्य (सुमारे २५०० मिमी ते ४५०० मिमी) अनुभवले जाते आणि हवामान दमट आणि उबदार राहते. या हंगामात तापमान ३० अंश सेल्सिअस पर्यंत पोहोचते.
•    उन्हाळा उष्ण आणि दमट असतो आणि तापमान ४० अंश सेल्सिअस पर्यंत पोचते.
•    हिवाळ्यात तुलनेने सौम्य हवामान असते (सुमारे २८ अंश सेल्सिअस) आणि हवामान थंड आणि कोरडे असते.

करावयाच्या गोष्टी    
•    संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यानाच्या आत असलेल्या कान्हेरी लेणी प्राचीन खडक कापलेल्या लेण्यांसाठी ओळखल्या जातात. यामध्ये बौद्ध वास्तुकलेचे काही उत्तम नमुने आहेत. 
•    राष्ट्रीय उद्यानातील नेचर ट्रेल आणि ट्रेक देखील लोकप्रिय आहेत.
•    कन्हेरी लेण्यांमध्ये सराव करण्यासाठी अनेक उत्साही रॉक क्लाइंबिंगसाठी पुन्हापुन्हा राष्ट्रीय उद्यानाला भेट देतात.
•    वाघ आणि सिंह सफारी 
•    बोटिंग आणि मनोरंजनाचे कार्यक्रम 

जवळचे पर्यटन स्थळ    
•    आरे दूध वसाहत (११ किमी)
•    पवई तलाव (१८ किमी)
•    अक्सा बीच (१५ किमी)
•    गोराही पगोडा

रेल्वे, हवाई, रस्त्याने (रेल्वे, उड्डाण, बस) द्वारे पर्यटन स्थळास अंतर आणि आवश्यक वेळ लक्षात घेऊन प्रवास कसा करावा    
•    एसजीएनपीचे प्रवेशद्वार मुंबईच्या बोरिवली उपनगरात आहे. हे लोकल रेल्वे आणि रस्त्यांनी चांगले जोडलेले आहे.
•    जवळचे रेल्वे स्टेशन: बोरिवली रेल्वे स्टेशन (पश्चिम रेल्वे) (०.८५ किमी)
•    रस्त्याने: मुंबईतून जाणारा वेस्टर्न एक्स्प्रेस हायवे राष्ट्रीय उद्यानाच्या प्रवेशद्वारातून जातो. बोरिवली सार्वजनिक वाहतूक बस, कॅब आणि खाजगी वाहनांसह मुंबईच्या इतर भागांशी चांगले जोडलेले आहे.
•    जवळचे विमानतळ: छत्रपती शिवाजी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ. (१६ किमी)

विशेष खाद्यपदार्थ आणि हॉटेल    
या उद्यानाला त्याचे उपहारगृह आहे किंवा तेथे बसण्यासाठी काही जागा आहेत. आपले स्वत:चे जेवण नेणे हा एक उत्तम पर्याय आहे. मुंबईचा भाग असल्याने, उद्यानाभोवती विविध प्रकारच्या उपहारगृहे उपलब्ध आहेत.
     
जवळचे एमटीडीसी रिझॉर्ट     
जवळपास एमटीडीसी रिसॉर्ट उपलब्ध नाही.

स्थळास भेटीचे नियम आणि वेळ, भेटण्यासाठीचा सर्वोत्तम महिना    
उद्यानाला भेट देण्याची वेळ सकाळी ७.३० ते संध्याकाळी ६.०० आहे. पावसाळ्याच्या आणि हिवाळ्याच्या महिन्यात या ठिकाणी हिरवाई असते.

परिसरात बोलली जाणारी भाषा    
मराठी, हिंदी, इंग्रजी.